Het patroon dat ik ook in de maakindustrie zie

De afgelopen periode heb ik veel geschreven over de patronen die ik zie binnen de levensmiddelenindustrie. Over processen die in de loop van de tijd steeds complexer worden, over uitzonderingen die uiteindelijk onderdeel worden van de standaard en over kennis die vaak niet in systemen of procesbeschrijvingen staat, maar vooral in de hoofden van mensen.

Terwijl ik daarover sprak met verschillende organisaties, viel mij iets op. Het patroon beperkt zich niet tot de foodindustrie. Ook in andere productieomgevingen kom ik dezelfde dynamiek tegen. De producten zijn anders, de machines zijn anders en de processen hebben hun eigen kenmerken. Toch zie ik opvallend vaak dezelfde onderliggende ontwikkeling.
Complexiteit ontstaat bijna nooit in één keer.
Niemand besluit op een bepaald moment om een productieproces ingewikkelder te maken. Het begint meestal met iets kleins en op zichzelf heel logisch.
Een klant vraagt om een afwijkende uitvoering. Een machine blijkt voor een bepaalde order minder geschikt. Een materiaal komt anders binnen dan verwacht. Een extra kwaliteitscontrole wordt toegevoegd omdat er een keer iets mis is gegaan. Een planner vindt een praktische oplossing voor een probleem dat zich die week voordoet.
Op dat moment is daar meestal weinig mis mee. Sterker nog, vaak zijn het juist goede beslissingen. Ze zorgen ervoor dat het werk doorgaat en dat een klant geholpen wordt.
Het wordt pas interessant wanneer die oplossingen blijven bestaan.
Een tijdelijke werkwijze wordt de normale werkwijze. Een uitzondering komt steeds vaker voor. Een extra controle wordt nooit meer ter discussie gesteld. Een planner houdt rekening met een beperking die niemand meer officieel kent. En een ervaren medewerker weet precies hoe met een bepaalde situatie moet worden omgegaan.
Zo kan een productieproces in de loop van jaren steeds meer lagen krijgen.
Niet omdat iemand het proces bewust ingewikkeld heeft gemaakt, maar omdat iedere verandering op zichzelf logisch leek.
De fabriek draait toch?
Dat maakt dit onderwerp ook lastig. Zolang de productie gewoon doorgaat, is er vaak weinig reden om het proces opnieuw tegen het licht te houden. Orders worden geproduceerd, klanten worden beleverd en problemen worden door ervaren medewerkers opgelost.
De organisatie heeft zich aangepast aan de werkelijkheid.
En juist daardoor kan het lijken alsof er geen probleem is. Totdat er iets verandert.
Een nieuwe productielijn wordt geïnstalleerd. Het assortiment verandert. Een grote klant vraagt iets anders. Een nieuwe ERP- of MES-oplossing wordt geïntroduceerd. Een fabriek groeit. Of een aantal ervaren medewerkers vertrekt.
Op zo'n moment wordt ineens zichtbaar hoeveel van het dagelijkse werk afhankelijk is geworden van kennis, afspraken en oplossingen die nooit onderdeel zijn geworden van het formele proces.
Hoe het proces volgens het model zou moeten lopen? In veel productieorganisaties is het proces op papier goed te beschrijven.
Een order komt binnen. De planning wordt gemaakt. Werkvoorbereiding zorgt voor de juiste informatie. Productie maakt het product. Kwaliteit voert controles uit. Logistiek zorgt voor de verdere afhandeling.
Dat klinkt logisch.
Maar wie daadwerkelijk een order door de organisatie volgt, ziet vaak iets anders.
Een order krijgt tussendoor prioriteit. Een materiaal blijkt niet beschikbaar. Een machine heeft een storing. Een kwaliteitscontrole duurt langer dan verwacht. Een klant wijzigt iets. De planner schuift meerdere orders. Een operator weet dat een bepaalde combinatie in de praktijk beter op een andere machine kan worden geproduceerd.
Geen van die dingen hoeft op zichzelf een probleem te zijn. Maar ze vertellen wel iets belangrijks. De werkelijkheid is groter dan het procesmodel. En juist in het verschil tussen die twee zit vaak interessante informatie.
De uitzondering is niet altijd het probleem.
Ik vind het daarom ook te eenvoudig om iedere afwijking van het standaardproces als inefficiëntie te zien. Sommige variatie hoort nu eenmaal bij productie. Niet iedere klant is hetzelfde. Niet ieder product gedraagt zich hetzelfde. Machines hebben beperkingen en de werkelijkheid laat zich nu eenmaal niet volledig in een procesdiagram vangen.
De interessante vraag is voor mij daarom niet:
"Waarom houdt iedereen zich niet gewoon aan het proces?"
Maar:
"Waarom is het proces in de praktijk anders geworden?"
Daar zit vaak het echte verhaal.
Een workaround kan bijvoorbeeld zijn ontstaan omdat het systeem een bepaalde situatie niet goed ondersteunt. Een extra controle kan ooit zijn toegevoegd na een kwaliteitsprobleem. Een lokale werkwijze kan zijn ontstaan omdat een afdeling een structurele beperking in een andere stap probeert op te vangen.
Wanneer je alleen naar de afwijking kijkt, zie je een probleem. Wanneer je onderzoekt waarom de afwijking is ontstaan, krijg je inzicht.
Dat is uiteindelijk ook de overeenkomst die ik zie tussen de foodindustrie en de maakindustrie. De context is verschillend, maar het onderliggende mechanisme lijkt sterk op elkaar.
Organisaties bouwen in de loop van de tijd oplossingen op. Sommige verdwijnen weer, andere blijven bestaan. Nieuwe medewerkers leren de bestaande werkwijze en nemen die over. Systemen worden aangepast aan processen, processen worden aangepast aan systemen en medewerkers ontwikkelen hun eigen manieren om met uitzonderingen om te gaan.
Op een gegeven moment weet niemand meer precies welke onderdelen van het proces noodzakelijk zijn en welke vooral bestaan omdat ze ooit logisch waren.
De organisatie werkt nog steeds. Maar het wordt steeds moeilijker om het geheel te overzien. En dat wordt vooral een probleem wanneer er iets moet veranderen.
Dat is voor mij de belangrijkste les. Procesverbetering begint wat mij betreft niet automatisch met het opnieuw ontwerpen van een proces. En ook niet met het selecteren van een nieuw systeem of het automatiseren van een handmatige stap.
Het begint met begrijpen.
Hoe loopt het werk daadwerkelijk door de organisatie?
Waar worden beslissingen genomen?
Waar ontstaan uitzonderingen?
Welke kennis zit bij mensen?
Welke stappen zijn ooit toegevoegd en nooit meer opnieuw bekeken?
En waar wijkt de werkelijkheid structureel af van wat we denken dat het proces is?
Pas wanneer dat beeld helder is, kun je bepalen waar verbetering werkelijk waarde toevoegt. Misschien is dat uiteindelijk wel het interessante aan complexiteit.
Het ontstaat meestal niet doordat mensen verkeerde keuzes maken.
Het ontstaat doordat veel logische keuzes over een lange periode samen een geheel vormen dat niemand meer volledig overziet.
En precies daar begint voor mij het werk.
Niet bij de oplossing.
Maar bij het begrijpen van de werkelijkheid.
Wordt vervolgd.




Comments